Azraq

Tres obras para dar conta dunha singular combinación tímbrica. Descubriuna Claude Debussy (1862-1918) fai máis dun século cunha obra fascinante, decadente, delicada e luminosa, a Sonata para frauta, viola e arpa. E dúas achegas posteriores dende sensibilidades completamente diferentes: a abstracción cromática de Sánchez-Verdú, a contemplación espiritual de Gubaidulina.

Composta nos seus últimos anos, en plena Primeira Guerra Mundial e marcada por circunstancias persoais moi especiais, a Sonata para frauta, viola e arpa de Claude Debussy (1862-1918) é unha obra visionaria e fundamental. Pertence ao ciclo de seis obras de cámara que constitúen o seu testamento artístico, das que só completou tres. A escolla instrumental —inusual e evocadora— foi un descubrimento sonoro de gran influencia posterior. A frauta, a viola e a arpa crean unha paleta tonal moi refinada, perfecta para a linguaxe impresionista do compositor. Consta de tres movementos: a Pastoral, que mostra un lirismo flexible e fresco; o Interludio, coa súa sensación de minueto que lembra a tradición francesa, tinxida dunha elegancia discreta e moderna; e o Finale, que introduce unha enerxía vital e resoluta, concluíndo cunha luminosidade serena. Nesta sonata, Debussy consegue un singular equilibrio entre a evocación poética e a claridade estrutural, ofrecendo un testemuño da madurez creativa que transcende o mero estilo para establecerse nun plano de atemporalidade. O propio Debussy recoñecía sombras do compositor mozo, e nunha carta a Godet o 11 de decembro de 1916 lamentaba: «O son non é malo, aínda que non me corresponde a min falarlle da música. Podería facelo, con todo, sen vergoña porque é a música dun Debussy que xa non coñezo. É terriblemente triste e non sei se se debería rir ou chorar, quizais ambalas dúas cousas?».

Azraq, o título da obra de José María Sánchez-Verdú (Algeciras, 1968), provén do árabe e significa “azul”, unha cor cargada de significados simbólicos: o ceo, o horizonte, a profundidade e o esquivo. Nesta peza, o compositor andaluz —profundamente influenciado pola súa conexión coas tradicións árabes e mediterráneas— transforma o son en materia cromática. Os silencios adquiren tanto peso como as notas, os microtóns xeran tensións sutís e os timbres entrelázanse nunha textura densa, case atmosférica. Azraq non narra nin describe, senón que propón unha experiencia de escoita onde o tempo parece expandirse, invitando ao oínte a mergullarse nun espazo sonoro suspendido, cheo de matices e resonancias.

O universo sonoro e poético da recentemente falecida Sofia Gubaidulina (1931-2025) lévanos a un reino de intensa espiritualidade. Garden of Joy and Sorrow, que fai referencia á obra poética do escritor austríaco Francisco Tanzer, encarna exemplarmente a súa linguaxe austera, cargada de simbolismo e profundamente meditativa. O xardín ao que se alude no título é un espazo interior no que a música se desprega como unha reflexión sobre a dualidade da vida: a alegría e a dor, o efémero e o eterno. Os sons sucédense con gran delicadeza, coma se cada xesto instrumental estivese investido dun significado transcendente. Nesta obra, o compositor fai da música un lugar de contemplación, onde o humano e o espiritual se atopan nun equilibrio fráxil pero conmovedor.